Telmih Tenasüp Ne Demek? Esprili Bir Yaklaşım
Hepimizin kafasında bir soru vardır: “Bu kelime ne anlama geliyor ve bu kadar karmaşık bir şey neden bu kadar karmaşık?” Evet, doğru tahmin ettiniz. Bugün “Telmih tenasüp ne demek?” diye soran birini gördüğünüzde kesinlikle o kişiyle esprili bir şekilde dalga geçebilirsiniz, çünkü telmih tenasüp, sadece anlamı itibarıyla değil, kullanımıyla da kafaları karıştıran bir terim. Hadi gelin, bu kelimenin peşinden biraz koşalım ve bakalım sonunda neye varacağız.
1. Telmih Tenasüp Ne Demek?
Öncelikle, telmih kelimesi, “bir şeyi ima etmek” veya “bir şeyin çağrıştırılması” anlamına gelir. Türkçeye Arapçadan geçmiş bu kelime, gizli bir anlam veya mesajın izlenmesi için kullanılır. Hani bazı insanlar vardır, bir şey söylerken aslında başka bir şey demek isterler. İşte telmih, tam olarak bunu anlatır. Ama tek başına telmih de yetmez! Eğer bir şeyin ima edilmesiyle, ona uygun bir şey arasında tam bir uyum varsa işte o zaman işin içine tenasüp girer.
Tenasüp de “uyum” veya “denk gelme” anlamına gelir. Kısacası, telmih ve tenasüp bir araya gelince, gizli bir anlamın olduğu bir ima ile, bu imanın tam olarak vurgulandığı bir uyumdan bahsediyoruz.
Daha basitçe açıklayayım: “Bu ne ya?” diye düşünen bir okur kitlesi varsa, haydi onlara da anlatayım. Diyelim ki, bir arkadaşınız size “Bir şeyler alayım mı?” diye soruyor ama gözleri pizza menüsüne doğru kayıyor. Hah! İşte orada telmih ve tenasüp devreye giriyor. O an gözleriyle “pizza al” demek istiyor, ama kelimeleriyle “bir şeyler alayım mı?” diyor. Telmih: Pizza isteğini ima ediyor. Tenasüp: Pizza menüsüne doğru kaymış gözler, bu imayla uyum içinde.
İç ses: “Ama ben pizza istemiyorum ki! Bu oyun yapmaz. O kadar da aptal değilim!” Ama her şeyin farkındasınız, değil mi?
2. Telmih Tenasüp’ü Sınavda Görebilseydik!
Hadi gelin şimdi de sınav ortamında bir göz atalım. Bir gün bir edebiyat sınavında telmih tenasüp konusu karşınıza çıkarsa, ne yapardınız? “Hocam, bu soruyu biraz çeldirici sormuşsunuz. Tamam, edebiyatı seviyorum, ama telmih tenasüp nedir sorusunu şimdi mi sormalıydınız?” demek istesem de, ben ne kadar uğraşsam da bu terimi hep böyle zor anlarım.
Bir gün bir sınavda telmih ve tenasüp hakkında bir şeyler yazmanız gerektiğini hayal edin. “Telmih neydi? Tenasüp neydi? İma ettiğini açıklayayım, dedim ama…” Şu an kafamda çalan melodi de aynı. Ama belki biraz mizahi bir yaklaşımla, öğretmenim de biraz gülümser.
Örneğin, “Bir sinema filminde, başrol oyuncusu bir dondurma alırken arka planda bir çocuk ağlıyor. İşte burada telmih, dondurmanın tatlılığıyla, çocuğun ağlaması arasındaki uyumu temsil eder. Yani hem şekerli hem de tatlı olmayan bir şeylerin uyum içinde olduğu bir durumu ima eder.” Böyle anlatabilirim, değil mi?
İç ses: “Ahh, bir de sınavdan önce şunları çalışsaydım, şimdi telmih tenasüp konusunda daha net bir fikrim olurdu!”
3. Günlük Hayattan Komik Bir Telmih Tenasüp Örneği
Hayatın telmih tenasüp dengesini anlatan bir başka örnek vereyim. Düşünsenize, bir arkadaşınızla bir kafedesiniz. O an, o kadar fazla kelime kullanıyor ki, karşınızdaki kişiyi anlamadığınızı fark ediyorsunuz. Ama bir yandan da, o kadar çok bağlam dışı kelime kullanıyor ki, aslında bir şeyler söylemek istiyor, fakat ne söylediğini de bilmiyor. Tıpkı, “Çok güzel bir hava var değil mi?” dediğinde, “Hayır, çok sıcak. O yüzden biraz daha sessiz ol” demek isteyen ama bunu doğrudan söyleyemeyen birinin yaptığı gibi! İşte burada telmih devreye giriyor!
Diyalog:
Ben: “Hava bugün nasıl, öyle değil mi?”
Arkadaşım: “Evet evet, ama çok fazla insan var.”
Ben: “Bunu mu demek istiyorsun yani?”
Arkadaşım: “Yani… belki de…”
Gördünüz mü? İma ediyor ama kimse net bir şey demiyor. Bu da telmih ve tenasüp!
4. Telmih ve Tenasüp, Sözlü Mizahın Temellerinde
Günlük hayatta bazen çok esprili olabilen insanlar var. Ama tabii her espri bir anlam ifade eder. Ne demek istediğini bilmeden yapılan espriler bazen telmih ile uyumsuz olabilir. Ama doğru bir telmih ve tenasüp kullanımıyla, kelimelerin ardındaki anlamları ya da şifreleri açmak işin içine mizah katabilir.
Mesela, bu esprili yaklaşımla bir soru soralım: “Çok mu komiksin? Yoksa gerçekten komik misin?” İşte, telmih buradadır, ama biraz da uyumsuzdur. Sonuçta karşındaki kişi “Çok komik değilim, sadece öyle gözüküyorum” diyebilir. Telmih ve tenasüp arasındaki uyum da burada.
İç ses: “Benim içimdeki mizahçı da böyle diyor… Telmih doğru, ama yine de uyumsuz kalabilir.”
Sonuç Olarak
Telmih tenasüp, kulağa karmaşık gelse de aslında günlük hayatın içinde de sıkça karşılaştığımız bir durumdur. İma edilen şey ile uyumlu olan şey arasındaki ilişkiyi anlamak, bazen hem eğlenceli hem de düşündürücü olabilir. Bu yazıda biraz kelimelerle oynadık, bazen gülümsedik, bazen de anlamın derinliklerine daldık. Ama sonunda şunu söyleyebilirim ki, telmih ve tenasüp, bir anlamla bağ kurmak için oldukça güçlü bir araçtır. Hem günlük dilde hem de edebiyatın derinliklerinde!